Cà phê Culi, Moka và cà phê mít
Cập nhật 06/10/2026
Culi là tên thương mại của hạt nhân tròn (peaberry) — quả cà phê chỉ phát triển một nhân, chiếm khoảng 5–7% sản lượng thu hoạch. Moka là một giống Arabica người Pháp đưa đến trồng ở Cầu Đất, Đà Lạt. Cà phê mít là tên tiếng Việt của Liberica và Excelsa, chiếm khoảng 1% diện tích cà phê Việt Nam.
Culi — hạt nhân tròn
TCVN 4334:2007 gọi đây là "nhân tròn": nhân cà phê gần giống hình trái xoan do chỉ có một nhân phát triển trong quả, thay vì hai nhân mặt phẳng áp vào nhau. "Culi" là tên trong buôn bán. Hạt nhân tròn chiếm khoảng 5–7% sản lượng thu hoạch ở cả Arabica và Robusta (Duque-Dussán và cộng sự, 2023), vì vậy có cả Culi Robusta và Culi Arabica.
Moka — giống Arabica ở Cầu Đất
Người Pháp đưa một số giống Arabica như Moka, Bourbon đến trồng tại Cầu Đất, nay thuộc xã Xuân Trường, Đà Lạt (Tiền Phong, 2017). Các nguồn mô tả khác nhau: Tạp chí Công Thương (2022) coi Moka là Arabica Bourbon, còn TCVN 4334:2007 cũng liệt kê Mokka và Bourbon là hai giống riêng.
Cà phê mít — Liberica và Excelsa
TCVN 4334:2007 dùng tên "cà phê mít" cho cả Liberica (Coffea liberica) và Excelsa. Năm 2025, một nghiên cứu trên Nature Plants tách Excelsa thành loài riêng, Coffea dewevrei. Ở Việt Nam, cà phê mít chiếm khoảng 1% diện tích cà phê; ở Khe Sanh (Quảng Trị), cà phê mít là một trong những giống được trồng đầu tiên từ năm 1926 và hiện còn khoảng 300 ha theo ước tính của chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh (Báo Quảng Trị, 3/2026).
Robusta và Arabica — hai loài chính — được so sánh tại Robusta (cà phê vối) và Arabica (cà phê chè).
Nguồn dẫn
- TCVN 4334:2007 Cà phê và sản phẩm cà phê — Thuật ngữ và định nghĩa — Thư viện Pháp luật
- Peaberry coffee beans (Duque-Dussán et al., 2023) — Journal of Food Process Engineering
- Cải lão hoàn đồng những giống cà phê đặc sản — Tiền Phong
- Cà phê Arabica — hạt ngọc nâu của Lâm Đồng — Tạp chí Công Thương
- Liberica split into three species (Davis et al., 2025) — Nature Plants / PubMed
- Nông dân phấn khởi bước vào vụ cà phê mít — Báo Quảng Trị
- Hướng đi riêng cà phê Quảng Trị — Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị