Giải thích ngắn các thuật ngữ thường gặp khi tìm hiểu giá và chất lượng cà phê: giống, cách sơ chế, rang, các loại hạt và vùng trồng. Mỗi trang ghi rõ nguồn dẫn và ngày cập nhật.
Cà phê rang mộc là cà phê nhân được rang mà không thêm phụ gia hay hương liệu — không bơ, không caramen, không phẩm màu; thành phẩm chỉ gồm hạt cà phê đã rang. Cách gọi này phân biệt với cà phê rang có tẩm ướp và với bột "cà phê" trộn bắp, đậu nành.
Cà phê nguyên chất là cà phê rang hoặc cà phê bột chỉ làm từ hạt cà phê, không trộn bắp, đậu nành, vỏ hay bã cà phê. Các vụ việc do cơ quan chức năng xử lý cho thấy bột "cà phê" trộn bắp, đậu nành rang có hàm lượng caffeine rất thấp hoặc không có caffeine.
Khi rang, hạt cà phê mất khoảng 12–18% khối lượng, vì vậy 1 kg cà phê rang cần khoảng 1,14–1,22 kg cà phê nhân. Tiền nhân trong 1 kg cà phê rang bằng giá nhân chia cho (1 − tỷ lệ hao hụt); công cụ dưới đây tính con số này với giá nhân hôm nay. Kết quả chưa phải giá bán lẻ.
Robusta (cà phê vối, Coffea canephora) và Arabica (cà phê chè, Coffea arabica) là hai loài cà phê thương mại chính. Hạt nhân Robusta chứa trung bình khoảng 2,2% caffeine so với 1,2% ở Arabica (tính trên chất khô); Robusta trồng được ở độ cao thấp hơn và chiếm khoảng 96% sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ 2025/26.
Culi là tên thương mại của hạt nhân tròn (peaberry) — quả cà phê chỉ phát triển một nhân, chiếm khoảng 5–7% sản lượng thu hoạch. Moka là một giống Arabica người Pháp đưa đến trồng ở Cầu Đất, Đà Lạt. Cà phê mít là tên tiếng Việt của Liberica và Excelsa, chiếm khoảng 1% diện tích cà phê Việt Nam.
Sơ chế là cách tách hạt khỏi quả cà phê: chế biến khô (tự nhiên) phơi nguyên quả; chế biến ướt bóc vỏ và loại bỏ lớp nhớt trước khi phơi; honey bóc vỏ nhưng giữ lại một phần lớp nhớt. Với Robusta, chứng nhận Q của Viện Chất lượng Cà phê (CQI) yêu cầu cà phê nhân không có lỗi sơ cấp và đạt từ 80 điểm thử nếm.
Cà phê nhân (nhân xanh) là hạt cà phê đã tách vỏ, chưa rang. "Nhân xô" là cà phê nhân chưa phân loại mua tại Tây Nguyên — loại giá trang này tổng hợp hằng ngày; cà phê xuất khẩu được phân hạng theo TCVN 4193:2014 dựa trên cỡ sàng, tỷ lệ nhân lỗi và tạp chất, với độ ẩm tối đa 12,5%.
Từ ngày 1/7/2025, các tỉnh trồng cà phê chính được sắp xếp lại theo Nghị quyết 202/2025/QH15: Đắk Nông nhập vào Lâm Đồng, Kon Tum nhập vào Quảng Ngãi, Gia Lai hợp nhất với Bình Định, Đắk Lắk với Phú Yên. Tây Nguyên chiếm khoảng 92% diện tích và 90% sản lượng cà phê cả nước; Arabica (cà phê chè) trồng chủ yếu ở Sơn La, Lâm Đồng (Cầu Đất), Quảng Trị (Khe Sanh) và Điện Biên.
Rang cà phê là gia nhiệt cà phê nhân để tạo màu, hương và vị; hạt mất khoảng 12–18% khối lượng, nổ lần thứ nhất ở khoảng 170–200 °C và sau đó thải dần khí CO2. Cơ sở rang cà phê ở Việt Nam thuộc diện phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, trừ các trường hợp được miễn.